Τα τελευταία χρόνια φθάνουν στην χώρα μας πολλοί οικονομικοί ή άλλου τύπου μετανάστες από διάφορες χώρες του κόσμου και την Ευρωπαϊκή Ένωση για μόνιμη εγκατάσταση. Ζώντας στην Ελληνική κοινωνία έρχονται αναγκαστικά σε επαφή με μια καινούρια πραγματικότητα γι' αυτούς, που εξαρτάται από την περιρρέουσα κοινωνική, οικονιμική, πολιτική, θρησκευτική ατμόσφαιρα. Το ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, είναι ποια στάση θα κρατήσει η ελληνική κοινωνία και πολιτεία απέναντί τους. Σε τελική ανάλυση, αφού έρχονται εδώ για να ζήσουν, να εργαστούν εδώ, τι θα γίνει με το μέλλον αυτών των ανθρώπων; Ποια παιδεία (που αφορά τον χαρακτήρα και τον τύπο ανθρώπου - πολίτη που θέλουμε να διαπλάσσουμε, μέσω της μορφώσεως και μέσω της αγωγής) και ποια εκπαίδευση (που αφορά γνώσεις, δεξιότητες και εμπειρίες και τον τρόπο που θα αποκτηθούν αυτές μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία ) θα πρέπει να τους παρέχει η ελληνική πολιτεία;
Δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι αυτοί οι άνθρωποι που έρχονται στη χώρα μας για διαφόρους λόγους (οικονομικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς κ.λ.π.), κουβαλάνε μαζί τους έναν πολιτισμό, μια κοσμοθεωρία, μια κουλτούρα και μια γλώσσα διαφορετική. Και από την άλλη συναντούν επίσης μια διαφορετική κατάσταση στη χώρα υποδοχής, όσον αφορά όλα τα παραπάνω. Το Ελληνικό κράτος γνωρίζει την κατάσταση αυτή, δηλαδή την διαφορετικότητα των ανθρώπων αυτών που οφείλεται στη χώρα προέλευσής τους, τις κοινωνικές, οικονομικές δομές της και τον πολιτισμό της, όπως επίσης ότι κάτι πρέπει να κάνει για την παιδεία και την εκπαίδευση αυτών των ανθρώπων, ιδιαίτερα των παιδιών τους.
Ο προβληματισμός λοιπόν είναι μεγάλος. Τι θα κάνουμε με αυτούς τους μαθητές; Με ποιες προϋποθέσεις και με βάση ποια αναλυτικά προγράμματα θα τους εντάξουμε στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα; Τι θα γίνει με τη γλώσσα; Τα μαθήματα αυτοπροσδιορισμού, εθνικού καθορισμού και αυτογνωσίας μέσω του πολιτισμού, της κουλτούρας, της τέχνης, της ιστορίας, της γλώσσας της χώρας υποδοχής, θα διδαχθούν; Πώς; Και από ποιους; Μήπως για να πετύχουμε ομαλή και χωρίς εντάσεις ένταξη αυτών στο ελληνικό γίγνεσθαι θα πρέπει να κάνουμε εκπτώσεις στη διδασκαλία ορισμένων μαθημάτων (π.χ. ιστορίας, πολιτισμού κ.λ.π.), δηλαδή αλλαγή του περιεχομένου της διδασκόμενης ύλης και κατ' επέκταση των αναλυτικών προγραμμάτων; Και η "αντικειμενική" για το ελληνικό εθνικό κράτος ιστορική πραγματικότητα θα μείνει απέξω; Για παράδειγμα τα σχετικά με το κίνημα του Ζωγράφου και το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας για την αυτονομία της Β. Ηπείρου θα διδαχθούν σε μαθητές προερχόμενους από τη γειτονική Αλβανία; Πώς θα ερμηνεύσουν π.χ. οι μουσουλμάνοι μαθητές/τριες τους θρησκευτικούς πολέμους στην Ευρώπη, τις Σταυροφορίες κ.λ.π.; Ή πως θα εμβαθύνουν σε πολλές μορφές τέχνης όπως η γλυπτική, η αγιογραφία, η αρχιτεκτονική, η ποίηση, η πεζογραφία κ.ά. που έχουν επηρεάσει και διαμορφώσει ολόκληρους πολιτισμούς και κοινωνίες; Πως θα ερμηνεύσουν γεγονότα και κοινωνικές συμπεριφορές, στάσεις ζωής και δρώμενα ολόκληρων λαών (εορτές κ.λ.π.) που βασίζονται στο θρησκευτικό βίωμα; Πως θα ερμηνεύσουν για παράδειγμα τον πόλεμο στην Γιουγκοσλαβία, την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου ή τα σχετικά τελευταία γεγονότα της έκρηξης του Ισλάμ στον κόσμο με αφορμή τα σκίτσα για τον Μωάμεθ;
Το σίγουρο είναι ότι θα πρέπει να υπάρχει σεβασμός και ανοχή στη διαφορετικότητα. Αλλά είναι γεγονός επίσης ότι θα πρέπει να δοθεί και έμφαση στη γλώσσα της χώρας υποδοχής αυτών των ανθρώπων, γεγονός που θα έχει σαν αποτέλεσμα την προσφορά μεγαλύτερης βοήθειας στους συγκεκριμένους μαθητές. Μήπως, όπως ισχυρίζονται πολλοί, αν δοθεί έμφαση στη γλώσσα της χώρας προέλευσης και κατ' επέκταση σε ό,τι αυτήν ακολουθεί (αφού η γλώσσα δεν είναι απλά σύμβολα, αλλά κουβαλά ολόκληρο πολιτισμό), τονίσουμε τη διαφορετικότητα και μετά να προσπαθήσουμε να τη σεβαστούμε; Αλλά αυτό σε όλες σχεδόν τις χώρες που συνέβη οδήγησε στη δημιουργία γκέτο, δηλαδή στη δημιουργία παράλληλων κοινωνιών. Που σημαίνει κατ' επέκταση διαχωρισμό και εγκατάλειψη αυτών των διαφορετικών κοινωνιών, παραμελήσεις αυτών των ανθρώπων και κατά συνέπεια πιθανές εκρήξεις (π.χ. σχετικά πρόσφατα γεγονότα στη Γαλλία).
Γεννάται λοιπόν το ερώτημα, τι σχολεία θα πρέπει να δημιουργήσουμε γι' αυτούς τους ανθρώπους; Σχολεία συντήρησης ενός άλλου πολιτισμού; Ή θα πρέπει να προσπαθήσουμε να εντάξουμε ομαλά αυτούς τους μαθητές στη πραγματικότητα της χώρας υποδοχής, σεβόμενοι την ιδιαιτερότητά τους και τη διαφορετικότητά τους; Ή να τους αφοφοιώσουμε στην νέα πραγματικότητα; Και ο σεβασμός στο διαφορετικό; Όμως δεν θα πρέπει από την άλλη να τους πληροφορήσουμε, μέσω της εκπαίδευσης, για την περιρρέουσα κοινωνική, πολιτική, πολιτιστική, ιστορική, θρησκευτική κ.λ.π. πραγματικότητα της χώρας που ήρθαν για να ζήσουν; Δεν θα διευκολύνει τη ζωή τους αυτή η παιδεία και εκπαίδευση στη χώρα υποδοχής και την ένταξή τους στο κοινωνικό της και κατ' επέκταση εργασιακό της σύστημα;
Το σχολείο που θα φιλοξενεί τέτοιους μαθητές θα κρίνεται από το αν μπορεί να αξιοποιεί τις δυνατότητες που έχει ώστε να προσφέρει προσόντα μαθητικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά ώστε να έχουν όλοι οι μαθητές ίσες ευκαιρίες για την κοινωνία που θα ζήσουν. Να διδαχθούν αξίες όπως ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη, αγάπη προς τον άλλο, τον διαφορετικό. Να εκφραστούν ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ενταχθούν επιτυχώς στο κοινωνικό και εργασιακό δυναμικό. Στόχος είναι το να κερδίσουν όλοι οι μαθητές το ίδιο και όχι να τεθούν οι οποιεσδήποτε πολιτισμικές διαφοροποιήσεις τροχοπέδη σ' αυτή την ίση και δίκαιη απόλαυση των στόχων του σχολείου. Αν, αντίθετα προχωρήσουμε σε μια αντιρατσιστική διαπολιτιστική εκπαίδευση, στο όνομα μιας θολής ιδέας περί πολυπολιτισμικότητας, υπάρχει ο κίνδυνος, τονίζοντας τις διαφορές, να υπάρξει αποκλεισμός, περιθωριοποίηση και εκρήξεις κοινωνικές ή άλλες με οδυνηρές συνέπειες. Μπορεί ακόμη να μετατραπεί αυτή η εκπαίδευση σε ιδεολογικό-πολιτικό εργαλείο για την ικανοποίηση των αιτημάτων αυτών των ομάδων ήτοι περιορισμός των κωδίκων της χώρας υποδοχής, και υιοθέτησης των δικών τους, δηλαδή αναζήτηση δικού τους ζωτικού πολιτισμικού χώρου, που είναι βέβαιο ότι θα επιτείνει το πρόβλημα αντί να το λύσει. Αναφέρουμε για παράδειγμα τη Θράκη (αν για παράδειγμα κατά παράβαση των συνθηκών ονομασθεί Τουρκική και όχι Μουσουλμανική η μειονότητα), φορείς όπως το Ουράνιο Τόξο (που απαιτούν αναγνώριση "Μακεδόνων" γλωσσικά), τους λεγόμενους "Τσάμηδες" της Αλβανίας (χάριν ελλείψεως συγκρούσεων) κ.λ.π. Ή ακόμη χειρότερα την ίδρυση ξεχωριστών σχολείων με έμφαση στη διγλωσσία για τους μετανάστες, οι οποίοι θα διδάσκονται τα ελληνικά ως ξένη γλώσσα, περίπτωση η οποία θα αποβεί πολύ προβληματική, αφού θα προσφέρουμε επίσημα πλέον έδαφος για διαχωρισμούς, δημιουργία μειονοτήτων και άλλα συναφή.
Χρειάζεται πολύ προσοχή όταν μιλάμε για διαπολιτισμική εκπαίδευση, γιατί αν δεν αντιμετωπίσουμε σωστά το πρόβλημα θα υπάρξει πολύ μεγάλος κίνδυνος να κατακερματιστούν τα σχολεία μας και τα προγράμματά τους αλλά και να δημιουργηθούν παράλληλες κοινωνίες, με ότι αυτό συνεπάγεται (γκέτο). Θα πρέπει κατά κάποιο τρόπο να υπάρξει ένταξη και ενσωμάτωση αυτών των ανθρώπων στο γίγνεσθαι της χώρας υποδοχής και όχι αφομοίωση, με σεβασμό οπωσδήποτε και ανεκτικότητα στο διαφορετικό. Έτσι θα καταφέρουμε να τους εμπνεύσουμε σεβασμό στην κουλτούρα της χώρας υποδοχής αλλά ταυτόχρονα αυτογνωσία και αναγνώριση της δικής τους ιδιαιτερότητας και κουλτούρας καθώς και αυτοσεβασμό.
Σίγουρο είναι ότι θα πρέπει το Ελληνικό σχολείο που θα φιλοξενεί αλλοδαπούς μαθητές να κρίνεται από το αν μπορεί να αξιοποιεί τις δυνατότητες που έχει, ώστε να προσφέρει προσόντα τέτοια, ώστε να έχουν όλοι οι μαθητές ίδια πληροφόρηση καθώς και ίσες ευκαιρίες για την κοινωνία στην οποία θα κληθούν να ζήσουν και να εργασθούν. Να εκφραστούν ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ενταχθούν επιτυχώς στο κοινωνικό και εργασιακό δυναμικό. Στόχος είναι να κερδίσουν όλοι οι μαθητές το ίδιο και όχι να τεθούν οι οποιεσδήποτε πολιτισμικές διαφοροποιήσεις τροχοπέδη σ' αυτή την ίση και δίκαιη απόλαυση των στόχων του σχολείου.